Introduction

They were our parents or grandparents. Their own parents had come from the alter heim, the Jewish communities of Eastern Europe, to America for a better life. Some had lived through the horrors of the Holocaust, but many had arrived well beforehand. Thanks to their parents, these Jews knew their roots and were proud of their Jewish heritage. They spoke Yiddish and wanted their children to grow up Jewish. But they also wanted to make it in America, to start a new life, and to take advantage of the opportunities open to them here.

Their children were different. They also knew they were Jewish, but they were “as American as apple pie.” English was their primary language and Jewish life in Europe was a subject they studied in school. They wanted no part of the ghetto mentality that had plagued our people for centuries. On the contrary, their image of Jewish identity and pride had taken on a different cast and a particularly American swagger.

In the sichah to follow, the Rebbe uses Yosef’s sons, Ephraim and Menashe as prototypes for these two types of Jews, for like them, Ephraim and Menashe lived their lives in exile and their father, Yosef, had undergone a totally different type of upbringing. Menashe is the Jew for whom “his father’s house,”1 the old country, is a reality, while Ephraim knows only “the land of my oppression,”2 the new land into which he was born and in whose culture he lives.

The Rebbe emphasizes the full measure of respect the Menashe-Jews deserve. Even though ultimately, “his younger brother will become greater than he,”3 Menashe is given the esteem due a firstborn and is held up as an example from whom Ephraim must learn. Nevertheless, primarily, the sichah is a message of hope and confidence in the Ephraim-Jews. It encourages them to use their energy and vigor to take Judaism to new horizons of which the previous generations could never have conceived.

Rearranged Hands

This week’s Torah reading relates that when Yosef presented his two sons, Ephraim and Menasheh, before Yaakov for him to bless them, Yaakov placed his right hand on Ephraim and his left on Menasheh. When Yosef saw this:4

It displeased him.... Yosef told his father: “No, father, this one (Menasheh) is the firstborn. Place your right hand on his head.’ …”

[Yaakov answered him:] “ ‘I know, my son, I know.... He will also become great, yet his younger brother will become greater than he....’ And he placed Ephraim before Menasheh.”

א

אין היינטיקער סדרה68 ווערט דערציילט ווי יוסף האָט אַוועקגעשטעלט זיינע צוויי זין, אפרים ומנשה, פאַר יעקב׳ן, אַז ער זאָל זיי בענטשן. האָט יעקב אַרויפגעלייגט זיין רעכטע האַנט אויף אפרים׳ען, און זיין לינקע האַנט אויף מנשה׳ן. ווען יוסף האָט דאָס דערזען, איז "וירע בעיניו גו׳ ויאמר יוסף אל אביו לא כן אבי כי זה (מנשה) הבכור שים ימינך על ראשו". האָט יעקב געענטפערט "ידעתי בני ידעתי גם הוא גו׳ ואולם אחיו הקטן יגדל ממנו גו׳ וישם את אפרים לפני מנשה".

Explanation is necessary: The reason a firstborn is deserving of receiving a greater blessing than all the other children is that he possesses an inherent advantage over them and greater prominence.5 Since Ephraim’s level surpassed Menasheh’s6 (“His younger brother will become greater than he”), why was it ordained from Above that Menasheh would be the firstborn, and not Ephraim?

The fact that Menasheh was nevertheless the firstborn leads to the conclusion that, although “his younger brother would become greater than he,” Menasheh possessed an advantage over Ephraim and, accordingly, he was Yosef’s firstborn. However, with regard to Yaakov’s blessing, the quality in which Ephraim surpassed Menasheh deserved emphasis. Therefore, in this context, he “placed Ephraim before Menasheh.”

דאַרף מען פאַרשטיין: דאָס וואָס אַ בכור באַקומט אַ גרעסערע ברכה ווי אַלע אַנדערע קינדער, איז עס דערפאַר וואָס אַ בכור האָט אין זיך אַ מעלה וחשיבות לגבי די אַנדערע קינדער69. היינט וויבאַלד אַז אפרים איז גרעסער במעלה ווי מנשה70 ("אחיו הקטן יגדל ממנו"), פאַרוואָס־זשע איז מלמעלה אויסגעשטעלט געוואָרן אַז מנשה זאָל זיין דער בכור לגבי אפרים?

איז דערפון געדרונגען, אַז טראָץ דעם וואָס "אחיו הקטן יגדל ממנו גו' ", איז אָבער דאָ אַ מעלה אין מנשה לגבי אפרים, און מצד אָט דער מעלה איז ער דער בכור יוסף;

נאָר בשייכות צו ברכת יעקב איז וויכטיק דער ענין אין וועלכן אפרים איז העכער פון מנשה, און דעריבער – "וישם את אפרים לפני מנשה".

Two Truths

There is another concept involved. As mentioned many times, it is not appropriate to say that tzaddikim – and surely not the Patriarchs or Yaakov’s sons – commit mistakes in a simple sense. In particular, this applies with regard to matters that were recorded in the Torah of truth. Certainly, such matters represent eternal7 truth.8 Since the word Torah is related to the word hora’ah, meaning “instruction,”9 these matters also serve as eternal lessons for every Jew in all generations.

ב

נאָך אַן ענין אין דעם:

ווי גערעדט מערערע מאָל, איז ביי צדיקים – ובפרט ביי די אבות ושבטים – ניט שייך קיין טעות ח״ו; ובפרט זייערע ענינים וועלכע שטייען אין תורת אמת, זיינען זיי אַוודאי ענינים אמיתיים71 ונצחיים72, און ווייל תורה איז (מלשון) הוראהה* – איז עס אויך אַ הוראה נצחית פאַר יעדן אידן בכל הדורות.

From this, it can be understood that Yosef did not state, “This one is the firstborn. Place your right hand on his (Menasheh’s) head,” because he erred and did not realize that “his younger brother will become greater than he.” Rather, he maintained that the advantage Menasheh possessed {as manifest in his being the firstborn (as stated above)} outweighed the advantage Ephraim would achieve.

דערפון איז מובן, אַז יוסף׳ס טענה "כי זה הבכור שים ימינך על ראשו" (פון מנשה) איז ניט געווען ווייל ער האָט געהאַט אַ טעות ח״ו און האָט ניט געוואוסט אַז "אחיו הקטן יגדל ממנו", נאָר ווייל ער האָט געהאַלטן אַז די מעלה פון מנשה [וואָס מצד איר איז "זה הבכור" (כנ״ל סעיף א׳)] וועגט איבער די מעלה פון אפרים׳ען.

Thus, both concepts – Yosef’s impression that Menasheh’s inherent advantage was higher, and Yaakov’s understanding that Ephraim would reach a loftier rung – are true. From the standpoint of Yosef’s attributes (and Divine service), Menasheh deserved prominence,10 while from the standpoint of Yaakov’s attributes (and Divine service), Ephraim was deemed worthier.

דאָס הייסט, אַז ביידע ענינים – סיי דאָס וואָס יוסף האט געהאַלטן אַז די מעלה פון מנשה׳ן איז העכער, און סיי יעקב׳ס שיטה אַז אפרים איז העכער – זיינען אמת: מצד ענינו (ועבודתו) של יוסף איז מנשה העכער73, און מצד ענינו (ועבודתו) של יעקב איז אפרים העכער.

Thus, we see that with regard to Yosef’s fathering his two sons, Menasheh was the firstborn, and the power of his father was manifest in him more than in Yosef’s other son.11 With regard to their relationship to Yaakov, by contrast, the order is, “The two sons born to you... are mine.... I will consider Ephraim and Menasheh as Reuven and Shimon.”12In this statement, Ephraim13 is placed before Menasheh and compared to Reuven, Yaakov’s firstborn.14

און דערפאַר זעט מען, אַז בנוגע צו "וליוסף יולד שני בנים" איז "הבכור מנשה", וואָס אין אַ בכור שטייט דער כח האב מער ווי אין די אַנדערע קינדער74; משא״כ אין זייער יחס צו יעקב׳ן – "שני בניך גו׳ לי הם (ובסדר:) אפרים ומנשה כראובן ושמעון יהיו לי״75 – אפרים76 פאַר מנשה׳ן, ער איז "כראובן" בכור יעקב77.

Knowing Your Origin and Your Destination

The difference between Menasheh and Ephraim – also the advantage each of them possessed, and the reason Menasheh’s advantage shared a closer connection to Yosef while Ephraim’s shared a closer advantage to Yaakov’s (blessing) – can be understood through an analysis of the differences between their names.

ג

דעם חילוק צווישן מנשה און אפרים – און אויך ווי דער עילוי פון מנשה איז שייך צו יוסף׳ן און פון אפרים – צו (ברכת) יעקב – וועט מען פאַרשטיין פון דעם אונטערשייד אין זייערע נעמען:

Yosef named his older son “Menasheh” because “G‑d made me forget (nashani) all my struggle and all my father’s home,”15 while he named his younger son “Ephraim” because “G‑d has made me fruitful (hifrani) in the land of my oppression.”16 Both names thus express the feelings which the descent to Egypt evoked within Yosef, but each communicates an opposite thrust.

ביידע נעמען – "מנשה" על שם "כי נשני אלקים את כל עמלי ואת כל בית אבי"78 און "אפרים" על שם "כי הפרני אלקים בארץ עניי״79 – דריקן אויס די געפילן וואָס די ירידה אין מצרים האָט אַרויסגערופן ביי יוסף׳ן, נאָר יעדער נאָמען אין אַ פאַרקערטן קצה:

The name Menasheh reminded Yosef that he “was made to forget... his father’s house” – {i.e., he realized that he was living in a place which made him “spring away”17 (and forget) his father’s home}. This name expresses his yearning18 (not to forget and, on the contrary,) to remain connected with his father’s home. The name Ephraim, by contrast, reflects praise and thanksgiving for “making me fruitful in the land of my oppression,” focusing on the virtues achieved by Yosef in Egypt.

דער נאָמען "מנשה" דערמאָנט יוסף׳ן אַז "נשני גו׳ בית אבי" (אַז ער געפינט זיך אין אַן אָרט וואָס מאַכט אַוועקשפּרינגען פון80 (פאַרגעסן) "בית אבי"), דריקט אויס זיין תשוקה81 (ניט צו פאַרגעסן, נאָר) צו זיין פאַרבונדן מיט "בית אבי״; דאַקעגן ״אפרים״ – "הפרני אלקים בארץ עניי" איז אַ שבח והודאה אויף דעם עילוי ויתרון ("הפרני") וואָס איז ביי אים געוואָרן אין מצרים.

These two concepts reflect two general thrusts of the Jews’ Divine service19 in “the land of their oppression,” in exile: One mode of Divine service emphasizes laboring not to be affected by one’s surrounding environment. This is achieved by remaining in touch with one’s “father’s home” (the person’s situation prior to exile). The person continually reminds himself that he is living in a situation which makes him forget his father’s home, and these efforts prevent him from forgetting.20

די צוויי ענינים זיינען פאַרבונדן מיט די צוויי אופנים82 אין דער עבודה פון אַ אידן "בארץ עניי", אין גלות:

איין אופן איז: ער האָרעוועט אויף ניט צו באַווירקט ווערן פון דער סביבה, דורך בלייבן צוגעבונדן מיט "בית אבי" (דער מצב ווי ער איז געווען פאַר דער ירידה אין גלות); ער דערמאָנט זיך כסדר אַז ער געפינט זיך אין אַ מצב וואָס מאַכט פאַרגעסן ״בית אבי״ – און דאָס פּועל׳ט אַז ער זאָל ניט פאַרגעסן.

The second mode emphasizes how the person and his Divine service focus on working within and transforming “the land of my oppression,” confronting the darkness of exile. Such a person is not (to the same degree) concerned with remembering his “father’s home.” Instead, he labors to illuminate the darkness of the exile with the light of holiness. Doing so also elevates and engenders positive virtues within the person himself. And through these efforts, the person “becomes fruitful (specifically) in the land of his oppression.”21

אַ צווייטער אופן איז: ער איז (און זיין עבודה איז) אין "ארץ עניי", אין דעם חושך הגלות – ביז אין אַן אופן, אַז ביי אים איז ניטאָ (אויף אַזויפיל) דער זכרון פון ״בית אבי״ – און דאָרטן האָרעוועט ער (צו באַלייכטן דעם חושך הגלות מיטן אור הקדושה; און דורכדעם ווערט אויפגעטאָן אַן עילוי ויתרון אויך אין דעם אדם העובד) ביז אַז – "הפרני אלקים (דוקא) בארץ עניי".

Immediate Necessities and Ultimate Goals

The reason Ephraim’s achievement is considered greater than Menasheh’s is that the ultimate purpose of the descent to Egypt (and in a larger sense, the descent into all the exiles) is that they are “descents for the sake of ascent,”22i.e., springboards enabling the Jewish people to reach a position above the level that preceded the descent. {Such an ascent is achieved not only by not forgetting one’s father’s home, but also (and primarily) by making a change within the environment of the exile,} transforming the descent into exile to a positive influence, being “fruitful in the land of my oppression.”

ד

דאָס איז דער טעם פאַרוואָס אפרים איז – "יגדל ממנו" (פון מנשה׳ן), ווייל דער תכלית העילוי פון דער ירידה אין מצרים (און גלות בכלל) איז ירידה צורך עלי׳, העכער ווי קודם הירידה, (ניט נאָר דער ניט־פאַרגעסן "בית אבי", נאָר (בעיקר) צו אויפטאָן אין גלות), אַז עס זאָל צוקומען אַ יתרון דורך דער ירידה – ״הפרני אלקים בארץ עניי".

Nevertheless, Menasheh is still the firstborn. Regarding birth23 (which relates to the quality of revelation) – i.e., Divine service in a revealed, active sense – Menasheh must precede Ephraim. Before a person can positively impact “the land of my oppression” – i.e., follow the mode of “doing good”24 – he must first ensure that he will not be affected by the darkness of exile and must first follow the mode of “turning away from evil,”21 by continually remembering (and thus remaining in contact with) his father’s home.

לאידך איז מנשה דער בכור. ווייל אין "לידה"83 (והתגלות), דאָס הייסט אין עבודה בגלוי ובפועל – קומט מנשה פריער ווי אפרים: איידער מען קען אויפטאָן אין "ארץ עניי" (אַז עס זאָל זיין ״הפרני אלקים״) – עשה טוב84, מוז מען זיך פריער באַוואָרענען אַז מען זאָל ניט באַווירקט ווערן פון דעם חושך הגלות – סור מרע17 – דורך שטענדיק געדענקען (און זיין פאַרבונדן מיט) "בית אבי".

However, since the ultimate intent of the descent into “Egypt” is the subsequent ascent, (the Divine service of Ephraim), Ephraim is given prominence in Yaakov’s blessing.25Yaakov’s blessing endowed the Jews with power from Above for Divine service during the exile. Ephraim’s service reflects the ultimate purpose of the exile, and therefore, Yaakov “placed Ephraim before Menasheh.”26

וויבאַלד אָבער אַז די כוונה איז די עלי׳ – אפרים, דעריבער איז אין ברכת יעקב85 – די ברכה ונתינת כח מלמעלה86 אויף דער עבודה דגלות – איז אפרים חשוב׳ר, "וישם את אפרים לפני מנשה".

So that Darkness Shines

A deeper explanation of the above: There are several dimensions to the positive virtue and the higher quality which a Jew achieves through his service in (the darkness of) exile:

ה

אַ טיפערע הסברה אין דעם:

אין דעם עילוי ויתרון וואָס טוט זיך אויף אין אַ אידן דורך דער עבודה אין (חושך ה)גלות, זיינען פאַראַן כמה ענינים:

a) Just as an adversary calls forth a person’s inner drive for victory, descent brings out the soul’s tenacity, showing that it is not influenced by the darkness of exile.27

In a similar vein, the Baal Shem Tov interprets28 the verse,29 “My soul thirsts for You (because I am) in a parched land... so may I see You in the Sanctuary,” as a plea: If only that the intense desire for G‑dliness a person feels when distant from G‑d would be sustained after the person comes close to Him again.

א) די ירידה רופט אַרויס דעם תוקף הנשמה ניט צו באַווירקט ווערן פון דעם חושך הגלות. בדוגמא ווי אַ מנגד דוקא רופט אַרויס מדת הנצחון87. וע״ד מש״נ: צמאה לך נפשי גו׳ (ווייל ער איז) בארץ צי׳ גו׳ (והלואי זאָל זיין) כן בקודש חזיתיך88.

b) An even more profound purpose is achieved by the soul’s descent: The radical descent it undergoes calls forth the deeper, unbounded inner powers the soul possesses. These powers enable the soul (not only to remain whole and unblemished – i.e., exile does not bring about a descent in the person’s spiritual level – but on the contrary,) the person influences his surroundings and elevates them to his level, transforming the darkness of the exile into light.30

ב) טיפער דערפון: דורך אַ ירידה גדולה ברענגט זיך אַרויס דער טיפערער תוקף פון נשמה, וואָס האָט ניט קיינע הגבלות, וואָס מצד דעם האָט ער בכח [ניט נאָר צו בלייבן גאַנץ אַז דער גלות פּועל׳ט ניט קיין ירידה אין אים, נאָר אדרבה] צו ווירקן אויף זיין אַרום און אים אויפהויבן צו זיין דרגא, ביז צו מהפך זיין דעם חושך הגלות לאור.

These two achievements, however, reflect the soul’s inherent virtues and positive qualities. Exile thus serves merely as a catalyst, enabling these innate virtues to surface through Divine service.

אָבער די צוויי ענינים זיינען נאָר אַן עילוי ויתרון וואָס קומט אין דער נשמה מצד עצמה, ס׳איז בלויז וואָס אָט דער עילוי (וואָס איז דאָ אין נשמה) ווערט אַנטפּלעקט דוקא דורך דער עבודה אין גלות.

There is, nevertheless, a higher positive quality which the soul achieves (through its Divine service in exile), one that makes the exile itself a positive, contributory influence:

עם קומט אָבער צו אין דער נשמה (מצד איר עבודה אין גלות) נאָך אַ העכערער ענין:

c) Through transforming the darkness of exile to light, the soul receives a positive quality which it does not inherently possess. To cite a parallel: a baal teshuvah possesses merits that come from the transformation of his sins into merits, a positive quality which a tzaddik who does not sin does not possess.31

ג) דורך דעם וואָס מען מאַכט איבער דעם חושך הגלות לאור ווערט אויפגעטאָן אין דער נשמה אַ יתרון וואָס איז ניטאָ אין איר מצד עצמה – בדוגמת הבעל תשובה וועלכער האָט אויך זכיות וועלכע זיינען געוואָרן מזדונות, משא״כ באַ אַ צדיק89.

Two Paths

On this basis, we can appreciate the difference between the paths of Divine service personified by Menasheh and Ephraim. Both brothers are Yosef’s children, i.e., they both reveal his unique, individual quality which is expressed in the verse explaining his name:32 “May G‑d grant me another33 son.” As implied by that verse, Yosef’s Divine service involves generating an increase through Divine service in exile (by transforming the sitra achra, “the other side,” into a son).34 However, this service involves the above mentioned two levels:35

ו

דערמיט וועט מען פאַרשטיין דעם חילוק צווישן מנשה און אפרים:

ביידע זיינען קינדער פון יוסף, זיי ברענגען אַרויס זיין ענין – "יוסף" על שם "יוסף ה׳ לי בן אחר"90, דאָס מיינט די הוספה וואָס ווערט אויפגעטאָן דורך דער עבודה אין גלות (מאַכן פון "אחר" – סט״א – אַ "בן"91); נאָר אין דעם גופא זיינען פאַראַן די צוויי דרגות92:

a) Menasheh – the powerful memory of one’s father’s home – the intense tenacity of the soul, which is revealed within Yosef through his Divine service in Egypt.

b) Ephraim – the even higher quality of light that is drawn down from the transformation of the darkness itself. “G‑d made me fruitful in the land of my oppression.”

״מנשה״ – דער תוקף הזכרון פון ״בית אבי״ (כנ״ל) – דער תוקף הנשמה וואָס איז נתגלה געוואָרן ביי יוסף׳ן דורך זיין עבודה אין מצרים; "אפרים" ווייזט אָבער אויפן יתרון האור וואָס איז נמשך געוואָרן ״מן החושך״ עצמו – "הפרני אלקים (דוקא) בארץ עניי".

Since the loftiest level is attained through the positive quality which is drawn down from the transformation of darkness,36 Ephraim is superior to Menasheh.

און היות אַז דער העכסטער עילוי איז דער יתרון, וואָס ווערט נמשך מן החושך עצמו – דעריבער איז אפרים העכער פון מנשה.

Born in a Strange Land

Based on the above, it is even more difficult to understand the connection of Menasheh to Yosef and of Ephraim to Yaakov. On the surface, the opposite appears to be true. Menasheh, who brings to mind “my father’s home,” seems to have a greater connection with Yaakov, while Ephraim, being “fruitful in the land of my oppression,” appears to share a more direct connection with Yosef, the increase which comes about through the Divine service of “May G‑d grant me another son,” transforming the “other” into a son.37

ז

לויט דעם ווערט אָבער שווערער צו פאַרשטיין די שייכות פון מנשה צו יוסף און אפרים צו יעקב. דלכאורה, ע״פ הנ״ל האָט געדאַרפט זיין פאַרקערט:

"מנשה", וואָס קומט דערמאָנען אויף ״בית אבי״ (כנ״ל) – דאַרף האָבן מער שייכות צו יעקב׳ן, און אפרים – "הפרני אלקים בארץ עניי״ – דאַרף זיין שייך צו יוסף׳ן, צו דער הוספה וואָס קומט צו דורך דער עבודה פון "יוסף ה׳ לי בן אחר״כה*?

This question can be resolved through the explanation of the verse:9 “And now the two sons born to you in the land of Egypt before I came to you in Egypt are mine. I will consider Ephraim and Menasheh as Reuven and Shimon.” There is a difficulty in this verse.38 On the surface, it would have been sufficient to say: “And now your two sons Ephraim and Menasheh are mine. I will consider Ephraim and Menasheh as Reuven and Shimon.” Why is it necessary for the verse to add the phrase “born to you in the land of Egypt before I came to you in Egypt”?

וועט מען דאָס פאַרשטיין בהקדם הביאור אין פסוק8 "ועתה שני בניך הנולדים לך בארץ מצרים עד בואי אליך מצרימה לי הם אפרים ומנשה כראובן ושמעון יהיו לי״ – וואָס דאָ איז ניט פאַרשטאַנדיק93:

לכאורה וואָלט געווען גענוג צו זאָגן בקיצור "ועתה שני בניך אפרים ומנשה לי הם כראובן ושמעון יהיו לי". וואָס איז די אריכות אין פסוק "הנולדים לך בארץ מצרים עד בואי אליך מצרימה״?

It is possible to explain that the verse is doing more than mentioning which of Yosef’s sons will be counted in the reckoning of the tribes. It is also providing a rationale and explanation as to why – “they are mine” – they are connected to Yaakov. “They are mine” because they were born to Yosef “in the land of Egypt,” and moreover, they were born “before I came to you in Egypt.”

וי״ל, אַז דאָס איז ניט בלויז אַ סימן וועלכע פון די בני יוסף גייען אַריין במנין השבטים – נאָר דאָס איז (אויך) אַ טעם והסברה, פאַרוואָס זיי זיינען שייך צו יעקב׳ן ("לי הם"): מצד דעם וואָס זיי זיינען געבאָרן געוואָרן צו יוסף׳ן "בארץ מצרים״, און דערצו נאָך – "עד בואי אליך מצרימה״, איז דערפאַר – "לי הם".

The intent is that, although they were born in Egypt and raised in an environment distant from Yaakov, they nevertheless conducted themselves as Yaakov’s grandchildren. This demonstrates that “they are mine;” they express Yaakov’s true perfection.39

בפשטות: דורך דעם וואָס חאָטש זיי זיינען געבאָרן געוואָרן אין מצרים און זיך אויפגעהאָדעוועט אין אַ סביבה וואו יעקב האָט זיך ניט געפונען, און פונדעסטוועגן האָבן זיי זיך געפירט ווי יעקב׳ס איינעקלעך איז לי הם – אין דעם דריקט זיך אויס די אמת׳ע שלימות פון יעקב94.

Heredity Over Environment

Based on the above, we can explain why Yaakov mentioned Ephraim before Menasheh in this context:40 Menasheh reflects how the memory and connection to “my father’s home” did not cease entirely (as explained above at great length). Thus, this mode of service does not truly reflect how Yosef existed “before I came to you in Egypt,” for (the memory of) “my father’s home” remains an ongoing factor.

ח

עפ״ז וועט מען אויך פאַרשטיין פאַרוואָס אין דעם ענין האָט יעקב מקדים געווען אפרים׳ען פאַר מנשה׳ן (כנ״ל סעיף ב׳):

וויבאַלד אַז מנשה ווייזט ווי ס׳ווערט ניט נפסק דער זכרון און די שייכות צו "בית אבי" (כנ״ל בארוכה), קומט אויס, אַז מצד דעם אופן העבודה איז ניטאָ דער אמת׳ער מצב פון "עד בואי אליך מצרימה״ – ווייל ס׳איז כסדר פאַראַן (דער זכרון פון) "בית אבי";

In contrast, it is specifically the Divine service of Ephraim which truly reflects the state of “before I came to you in Egypt.” In this mode of service, the person lives in “the land of my oppression,” and does not share an outward connection with Yaakov (“my father’s home”). Nevertheless, the person carries out his Divine service in a manner that makes it evident that he is Yaakov’s grandchild.

דער אמיתית המצב פון "עד בואי אליך מצרימה" איז אין אופן העבודה פון אפרים, וואָס באַווייזט אַז מ׳געפינט זיך "בארץ עניי", עס זעט זיך ניט אָן (בחיצוניות) זיין פאַרבונד מיט יעקב ("בית אבי") – און פונדעסטוועגן איז ער עובד עבודתו באופן אַז עס איז אין אים ניכר אַז ער איז יעקב׳ס אַן אייניקל.

Seeing Mystic Truths Manifest

Chassidus explains41 that Yaakov is identified with “the attribute of truth which extends from one end to the other,”42 from the highest to the lowest extreme. This motif is actually expressed by Yosef. The level of Yaakov (as he exists for himself) is in the lofty realm of Atzilus where all existence is at one with G‑d, above the realms of Beriah, Yetzirah, and Asiyah, where the created beings feel their individual identities. It is Yosef who brings Yaakov’s level (Atzilus) into these lower realms and, extending even into this material world (the lowest extreme).

ט

עס איז מבואר אין חסידות95, אַז יעקב איז מדת האמת וואָס איז מבריח מן הקצה אל הקצה96, פון דעם קצה הכי עליון ביז דעם קצה הכי תחתון; און בפועל פירט זיך דאָס אויס דורך יוסף׳ן – ווייל יעקב (מצד עצמו) איז מדריגתו אין אצילות, העכער פון עולמות בי״ע, און יוסף טראָגט אַראָפּ מדריגת יעקב (אצילות) אין עולמות בי״ע, ביז אין עוה״ז התחתון (קצה הכי תחתון),

{This is the inner motivating factor as to why Yaakov’s descent to Egypt came about through Yosef. Egypt (Mitzrayim) is identified with meitzarim (“boundaries” and “limitations”). Yosef draws Yaakov down into the boundaries and limitations of the worlds of Beriah, Yetzirah, and Asiyah.}

[וואָס דאָס איז דער טעם פנימי וואָס דורך יוסף׳ן איז געווען די ירידה פון יעקב׳ן אין מצרים – מצרים וגבולים (עולמות בי״ע)].

Similar concepts apply with regard to the other extreme: Through the transformation of darkness (of the worlds of Beriah, Yetzirah, and Asiyah) into light – transforming an “other” into a “son” – an even higher quality of light is brought out from the transformation of darkness, attaining a level above Atzilus (Yaakov’s own spiritual level).43

און אַזוי אויך בנוגע דעם קצה העליון: דוקא דורך אתהפכא חשוכא (פון עולמות בי״ע) לנהורא – "יוסף ה׳ לי בן אחר״ – ווערט דער יתרון האור מן החשך, העכער פון אצילות (מדריגת יעקב מצד עצמו)97.

This also explains44 why the seventeen years that Yaakov spent in Egypt were his best years, as implied by the verse:45 “And Yaakov lived in the land of Egypt seventeen years;” it was there that Yaakov lived in the fullest sense.46 Through the descent into Egypt, he achieved his personal fulfillment. His inner virtue was given consummate expression, showing that it extended from the highest extreme to the lowest.

דערמיט איז מען אויך מבאר98 פאַרוואָס די זיבעצן יאָר וואָס יעקב איז געווען אין מצרים זיינען געווען זיינע בעסטע יאָרן – "ויחי יעקב בארץ מצרים שבע עשרה שנה״99. ווייל דוקא דורך דער ירידה אין מצרים איז ער צוגעקומען צו זיין שלימות, מבריח מן הקצה (הכי עליון) אל הקצה (הכי תחתון).

When Did the Jews Enter Egypt?

Since Ephraim and Menasheh replace Yosef in the reckoning of the tribes, it can be concluded that they reflect “the posterity of Yaakov, Yosef.”47 They manifested Yaakov’s qualities in the land of Egypt and, in doing so, contributed a dimension beyond that of Yosef himself.

י

וויבאַלד אַז אפרים ומנשה פאַרנעמען מקום יוסף אין מנין השבטים – איז פאַרשטאַנדיק, אַז זיי זיינען אַ "מעין" פון "(תולדות יעקב) יוסף"100, אויף צו אַראָפּטראָגן עניני יעקב אין ארמ״צ – און אין דעם איז דאָ אין זיי אַן אויפטו לגבי יוסף:

By descending into Egypt (in the analogue, descending from the world of Atzilus into the worlds of Beriah, Yetzirah, and Asiyah), Yosef brings Atzilus, Yaakov’s level, into overt revelation even in those realms. Since through Yosef’s Divine service, Yaakov’s influence – which is above Egypt (i.e., Beriah, Yetzirah, and Asiyah)48 – shines overtly; from the very outset, there is no possibility for the darkness of Egypt to truly conceal G‑dliness. On the contrary, Yosef becomes the ruler of Egypt.

ביי יוסף׳ן, אויך ווי ער קומט אַראָפּ אין מצרים (עולמות בי״ע), איז מאיר מדריגת יעקב – אצילות – בגילוי. און וויבאַלד אַז אין זיין עבודה לייכט בגילוי די השפעה פון יעקב, וואָס איז העכער פון מצרים (בי״ע)101, כנ״ל – איז מלכתחילה ניטאָ קיין אָרט אויפן העלם והסתר פון מצרים, אדרבה – ער איז שולט אויף מצרים;

Thus, Yosef’s Divine service does not involve a genuine descent (and involvement with) the darkness of Egypt (the lowest extreme). Because of Yosef’s spiritual power, he did not have to contend with Egypt’s darkness as it present opposition to the light of holiness.

קומט אויס, אַז מצד עבודת יוסף איז נאָך ניט געווען די אמת׳ע ירידה (און די עבודה) אין דעם חושך פון מצרים ממש [קצה הכי תחתון] – ווי דער חושך איז אַ מנגד צום אור הקדושה,

{This concept is reflected in the events which actually transpired. As long as Yosef was alive, there could not be any harsh decrees against the Jewish people; it was as if they had yet to descend into Egypt. It was only when Yosef died that the descent became distinct; “On that day, it was as if the Jews entered Egypt.”49}

[ע״ד ווי עס איז געווען אין פשטות, אַז כל זמן יוסף האָט געלעבט האָט ניט געקענט זיין קיין גזירות אויף אידן, ס׳איז כאילו ווי מ׳איז נאָך ניט אַראָפּ אין מצרים; ערשט ווען "מת יוסף" איז "כאילו אותו היום נכנסו למצרים"לד*];

It is only through Ephraim and Menasheh, “the two sons born to you in the land of Egypt before I came to you in Egypt,” – i.e., Divine service in a place where Yaakov’s influence is not openly visible, a level where the darkness of Egypt can conceal and oppose holiness – that Yaakov’s quality achieves consummate expression. Their Divine service demonstrates how Yaakov’s virtue was given consummate expression, showing that it extended from the highest extreme to the lowest.50

דוקא דורך "שני בניך הנולדים לך בארמ״צ עד בואי אליך מצרימה״ – די עבודה אין אַן אָרט וואו עס זעט זיך ניט אָן (מדריגת) יעקב, אין דעם חושך פון מצרים וואָס איז מעלים ומסתיר ומנגד צו קדושה – טוט זיך אויף די שלימות פון יעקב, שמבריח מן הקצה (הכי עליון) אל הקצה (הכי תחתון)102.

Three Paths in the Night

The three levels described above:

a) that of Yaakov, who transcends any connection to Egypt by virtue of his innate spiritual level,

b) that of Yosef, who illuminates Egypt with the influence of Yaakov, and

c) that of Yosef’s sons, who relate to the darkness of Egypt, as it exists within its own frame of reference,

reflect the three positive qualities (enumerated previously)51 that are accomplished through the descent into exile.

יא

די דריי אופנים הנ״ל – (א) יעקב, וואָס מצד עצמו איז ער העכער פון מצרים, (ב) יוסף, וואָס באַלייכט מצרים מיט דער השפעה פון יעקב; (ג) בני יוסף, וואָס דערלאַנגען אין דעם חושך פון מצרים ווי ער איז מצד עצמו – זיינען מתאים, בכללות, צו די דריי ענינים הנ״ל (סעיף ה׳) אין דעם יתרון וואָס ווערט אויפגעטאָן דורך דער ירידה אין גלות:

The first quality – that, because of the soul’s inherent spiritual power, the exile cannot bring about a descent for the soul (but the darkness of exile itself is not transformed) – reflects a spiritual level that is entirely transcendent, above all connection to exile. It is as if the two are discrete realms,52 like Yaakov himself,53 whose own level was too lofty to descend to the mindset of Egypt.54

אין דעם ערשטן ענין – אַז מצד דעם תוקף הנשמה שלמעלה קען דער גלות ניט פּועל׳ן קיין ירידה אין דער נשמה (אָבער עס ווערט ניט איבערגעמאַכט דער חושך הגלות גופא) – קומט אויס, אַז ס׳איז כאילו ווי מען בלייבט בהבדלה, העכער פון גלות [בדוגמא צו יעקב׳ן103, וואם מצ״ע איז ער העכער פון יורד זיין אין מצרים104];

The second quality expresses the strength of the soul, that it is so powerful that nothing can oppose it, and thus even the darkness of exile is transformed into light. This parallels the Divine service of Yosef,55 who draws down the level of Yaakov into Egypt. Thus, the transformation of darkness to light comes about because of the revelation of Atzilus (Yaakov)56 in Beriah, Yetzirah, and Asiyah (Egypt).

דער צווייטער ענין – אַז לגבי דעם תוקף הנשמה איז ניט שייך קיין מנגד ובמילא ווערט אויך דער חושך הגלות נהפך לאור – איז בדוגמא צו עבודת יוסף105, וואָס טראָגט אַראָפּ מדריגת יעקב אין מצרים, און די אתהפכא חשוכא לנהורא ווערט מצד דעם גילוי פון אצילות (יעקב)106 אין בי״ע (מצרים).

The third level reflects how the higher quality of light which is drawn down through the transformation of darkness itself is achieved (primarily)57 through Divine service performed while in the midst of the darkness of Egypt – i.e., when Yaakov’s influence is not apparent.53 This Divine service is performed by “your sons born to you in the land of Egypt before I came to you.”

און דער יתרון האור וואָס ווערט נמשך פון דעם חושך גופא – ווערט אויפגעטאָן (בעיקר107) דורך דער עבודה אין דעם חושך פון מצרים וואו עס זעט זיך ניט אָן די השפעה פון יעקב39 – "בניך הנולדים לך בארמ״צ עד בואי אליך גו׳".

Tracing the Links

Based on the above, we can appreciate the connection between Menasheh and Yosef (which caused him to be Yosef’s firstborn), and the bond Ephraim shares with Yaakov.58 The Divine service of Menasheh focuses on revealing the remembrance of “my father’s home” (and through this memory engenders the capacity to transform the darkness of Egypt). This resembles59 the Divine service of Yosef that draws down (into revelation) the influence of Yaakov into the realms of Beriah, Yetzirah, and Asiyah, and through this, brings about the transformation of these lower realms.

יב

ע״פ כהנ״ל וועט מען פאַרשטיין די שייכות פון מנשה צו יוסף (וואָס דערפאַר איז ער בכור יוסף), און אפרים צו יעקבמ*:

וויבאַלד אַז ענינו של מנשה איז צו מגלה זיין דעם זכרון פון "בית אבי" (און דורך דעם איז ער מהפך דעם חושך פון מצרים) – איז דאָס בדוגמת108 עבודת יוסף וואָס טראָגט אַראָפּ (בגילוי) עניני יעקב אין בי״ע און דורכדעם ווערט די אתהפכא.

However, the consummate expression of Yaakov’s spiritual potential comes when the higher quality of light is revealed from the darkness itself. This is accomplished by Ephraim,60for his Divine service reflects how “G‑d made me fruitful in the land of my oppression.”

די שלימות פון יעקב איז אָבער דוקא אין דעם יתרון האור מן החושך עצמו וואָס ווערט אויפגעטאָן דורך אפריםמא* – "הפרני אלקים בארץ עניי".

On an Individual Level

As a collective, Jews are referred to by the name Yosef, as it is written:61 “He leads Yosef like sheep.” From this, we can appreciate that every Jew must express himself in both thrusts of Divine service: that of Menasheh and that of Ephraim.62

יג

אידן ווערן אָנגערופן על שם יוסף – נוהג כצאן יוסף109. איז דערפון מובן, אַז ביי יעדער אידן דאַרפן זיין ביידע עבודות, סיי פון מנשה סיי פון אפרים110:

A Jew must begin with wishing and yearning to be in “his father’s home,” to find himself in an environment loftier than exile. His descent into a world where G‑dliness is concealed (in order to refine the exile) must be, to borrow our Sages’ wording,63 “compelled by G‑d’s decree,” against his will. Consequently, as soon as he completes his mission in the place of exile to which Divine Providence directed him, he hurries back, immediately returning to a place where he can devote himself entirely to matters of holiness, Torah, and Divine service.64

צום אַלעם ערשטן דאַרף זיך אַ איד ווינטשן און גלוסטן צו זיין אין "בית אבי" – צו זיין אין אַ מצב וואָס איז העכער פון גלות; זיין אַראָפּנידערן אין העלם העולם (בכדי צו מברר זיין דעם גלות) דאַרף זיין ווייל "אנוס על פי הדבור"111; ובמילא, ווי נאָר ער ענדיקט זיין שליחות אין דעם גלות־אָרט וואו די השגחה עליונה האָט אים געשיקט – "אַנטלויפט" ער גלייך אין אַן אָרט וואו ער קען זיך אָפּגעבן אינגאַנצן נאָר מיט עניני קדושה, תורה ועבודה112.

Nevertheless, throughout the time a person is involved in his or her mission in exile, one must know that he cannot remain content with the Divine service of Menasheh. He cannot satisfy himself with the knowledge that he does not forget his father’s home and is not influenced by his environment.

לאידך דאַרף מען אָבער וויסן, אַז כל זמן ער איז אין זיין שליחות אין גלות, טאָר ער זיך ניט באַנוגענען מיט דער עבודה פון מנשה – צו באַוואָרענען (נאָר) זיך אַז ער זאָל ניט פאַרגעסן "בית אבי" און ניט באַווירקט ווערן פון דער סביבה –

This alone is not sufficient. Such Divine service serves only as a preparation for the consummation of the ultimate intent: “that G‑d make me fruitful in the land of my oppression,”65 illuminating the darkness of exile with “the lamp of mitzvah and the light of Torah,”66 until that darkness is transformed into light, and “The night will shine as the day.”67

די עבודה איז אַ הכנה צום תכלית המכוון, אַז עס זאָל זיין "הפרני אלקים בארץ עניי״113 – באַלייכטן דעם חושך הגלות מיט נר מצוה ותורה אור, ביז צו מהפך זיין דעם חושך הגלות לאור, ולילה כיום יאיר114.

Likkutei Sichos, Volume 15, P. 432ff. (Adapted from a sichah delivered on Shabbos Parshas Vayechi, 5730 [1969])

(משיחת ש״פ ויחי תש"ל)