Introduction

In the sixties and seventies, when the talks on which the sichah to follow were delivered,1 a topic that featured frequently in Jewish journals and public discussions was whether there was a conflict between the Torah and science. In a world where scientific breakthroughs were rapidly changing the complexion of day-to-day life, there were those in the Torah community who felt on the defensive, as if they had to justify clinging to a tradition that had originated thousands of years earlier.

In this sichah, the Rebbe establishes a conceptual foundation that precludes the possibility of such a conflict existing. As axioms, the Rebbe quotes our Sages’ teachings that a) the entire world and everything it contains was created “for the sake of the Torah and for the sake of the Jewish people,”2 and b) “everything that the Holy One, blessed be He, created in His world, He created solely for His glory.”3

Combining these two truths leads to the understanding that the ultimate intent of everything that G‑d created is that it be used by the Jewish people in their service of Him. This twofold axiom also applies to secular knowledge. G‑d brought it into being solely for the sake of enhancing the Jews’ Divine service. As such, there is no possibility of secular knowledge refuting the Torah’s validity.

In particular, this axiom holds true in the present era, as we are witnessing the fulfillment of a unique prophecy of the Zohar, which states4 that: “In the six hundredth year of the sixth millennium,5 the floodgates of supernal wisdom will open and the wellsprings of lower wisdom will burst forth, to prepare the world to enter the seventh millennium.”

The fact that the Zohar links the flourishing of secular knowledge (the bursting forth of “the wellsprings of lower wisdom”) to the expansion of Torah knowledge (the opening of “the floodgates of supernal wisdom”) and “entering the seventh millennium (the era of Mashiach)” indicates that the entire intent of the breakthroughs in secular knowledge is to augment the proliferation of Torah study and to prepare for the coming of Mashiach.

The Rebbe illustrates this concept by citing the example of radio being used to spread the teachings of Chassidus. Needless to say, the relevance of these concepts has been amplified through the subsequent breakthroughs and developments in the fields of technology and communications and the different ways in which they have facilitated the spread of Torah knowledge.

The Rebbe further emphasizes that the implication of the Zohar’s prophecy is not only that the advances in secular knowledge can be utilized to spread the Torah and its mitzvos, but that secular knowledge itself can reflect and provide corroboration for the Torah’s truths. For example, Einstein’s theory of relativity teaches that the world and all it contains constitutes a dynamic unity between two components: mass and energy. Does this not echo the mystic concept of achdus HaShem, that G‑d’s transcendent oneness permeates all existence?

In both these ways, the bursting forth of “the wellsprings of lower wisdom” can help mankind reach its ultimate goal, “entering the seventh millennium,” when “the world will be filled with the knowledge of G‑d as the waters cover the ocean bed.”6

When the Waters Began to Surge

The Torah relates:7 “In the six hundredth year of Noach’s life… all the wellsprings of the awesome depths of the earth burst forth and the portals of heaven opened.” The Zohar comments8 in connection with that verse:

In the six hundredth year of the sixth millennium, the floodgates of supernal wisdom will open and the wellsprings of lower wisdom will burst forth, to prepare the world to enter the seventh millennium.9

א

בשייכות צום פסוק1 "בשנת שש מאות שנה לחיי נח וגו׳ נבקעו כל מעיינות תהום רבה (וארובות השמים נפתחו)", שטייט אין זהר2: "ובשית מאה שנין לשתיתאה יתפתחון תרעי דחכמתא לעילא ומבועי דחכמתא לתתא ויתתקן עלמא לאעלא בשביעאה כו' " – אַז אין די יאָרן פון שש מאות שנה פונעם אלף הששי וועלן זיך עפענען די שערי החכמה למעלה און די מעיינות החכמה למטה און די וועלט וועט נתתקן ווערן אויף צו קענען אַריינקומען אין דעם אלף השביעי.

To explain the meaning of the terms “the floodgates of supernal wisdom” and “the wellsprings of lower wisdom” {that are alluded to in the phrases10 “the wellsprings of the awesome depths of the earth burst forth” (i.e., “the wellsprings of lower wisdom”) and “the portals of heaven opened” (i.e., “the floodgates of supernal wisdom”)}: “Supernal wisdom” refers to the wisdom of the Torah, and “lower wisdom” to wisdom.11

דער פּירוש פון די צוויי ענינים "תרעי דחכמתא לעילא, ומבועי דחכמתא לתתא" [וועלכע זיינען מרומז אין פסוק הנ״ל3: "נבקעו כל מעיינות תהום רבה (מבועי דחכמתא לתתא) וארובות השמים נפתחו (תרעי דחכמתא לעילא)"] איז: "חכמתא לעילא" מיינט חכמת התורה, און ״חכמתא לתתא״ – חכמות העולם4;

As is plainly evident, from that time12 onward there have been enormous breakthroughs in the revelation of the Torah’s wisdom, particularly with regard to pnimiyus haTorah, the inner dimension of the Torah, i.e., its mystical secrets.13 Thus, when the Tzemach Tzedek was questioned about the fact that the year 5608 (1847–1848) was mentioned as one of the appointed dates for Mashiach’s arrival, he gave the well-known response14 that Likkutei Torah was published that year.

{With this statement the Tzemach Tzedek was implying that the publication of Likkutei Torah embodied a foretaste of the revelation of the teachings of Mashiach, for the fundamental new development that the advent of Mashiach will bring about is that “the world will be filled with the knowledge of G‑d.”15}

The publication of Likkutei Torah continued an ongoing pattern: A few years previously (in 5597 [1836]) Torah Or was published,16 enabling the study of pnimiyus haTorah to be conducted in a manner that allowed nurture to be derived17 from the Zohar’s teachings and made it possible for the wellsprings of the Baal Shem Tov’s teachings (which were revealed around the year 550018[1740])19 to be widely disseminated.20

און ווי מיר זעען טאַקע, אַז אין דעם זמן הנ״ל איז געווען אַ התגלות יתירה אין חכמת התורה, פון פנימיות התורה5

ווי באַוואוסט דער מאמר הצ״צ6, אַז דער קץ דביאת המשיח אויף שנת תר״ח, איז געווען דאָס וואָס עס האָט זיך אין יענעם יאָר אָפּגעדרוקט דער לקו״ת [ווייל דער אויפטו פון ביאת המשיח איז וואָס דאַמאָלס וועט זיין "מלאה הארץ דעה את ה׳ גו׳"7]; און מיט עטלעכע יאָר פריער האָט זיך אָפּגעדרוקט דער תו״א (אין יאָר תקצ״ז8) – וואָס דוקא ווען דער לימוד (פון פּנימיות התורה) איז אין אַזאַ אופן, ווערט דער "יתפרנסון"9 (פון ספרא דילך) און "יפוצו"10 פון די מעיינות הבעש״ט, וואָס זיין התגלות איז געווען11 אַרום שנת ת״ק12,

Simultaneously, from that time onward there have been qualitative and quantitative quantum leaps in the development of secular knowledge.

און אַזוי האָט זיך דאַן אויך אָנגעהויבן אַ התפּתחות יתירה אין די חכמות העולם.

Explanation is necessary: It is understandable how the revelation of pnimiyus haTorah serves as a preparation for “entering the seventh millennium.” Since the new development that will characterize the era of Mashiach is that “the world will be filled with the knowledge of G‑d as the waters cover the ocean bed,” it is befitting that prior to that era (and in preparation for it)21 there be a revelation of pnimiyus haTorah, which will reflect the nature of the teachings of Mashiach. However, what is the direct connection between the development and revelation of secular knowledge and “entering the seventh millennium”?

דאַרף מען פארשטיין: בשלמא דאָס וואָס די התגלות פון פּנימיות התורה איז אַ הכנה "לאעלא בשביעאה", איז מובן. ווייל היות אַז אין ימות המשיח וועט זיך אויפטאָן דער ענין פון "מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים", איז מתאים, אַז פאַר דעם זמן, אַלס הכנה13 דערצו, זאָל זיין דער גילוי פון פּנימיות התורה וואָס איז אַ "מעין״ פון תורתו של משיח; אָבער וואָס פאַר אַ שייכות האָט די התפּתחות והתגלות פון די חכמות העולם מיט "לאעלא בשביעאה״?

Moreover, since the Zohar mentions both of these advances together, they evidently share an inherent connection. The beginning of a new phase in the revelation of the wisdom of the Torah (in preparation for the era of Mashiach) serves as a catalyst for the radical growth of secular knowledge.

The nature of their interrelationship requires explanation. Secular wisdom is seemingly on a drastically lower plane than the wisdom of the Torah, and pnimiyus haTorah in particular. Indeed, the Zohar refers to the latter as “higher” and the former as “lower”.22

נאָכמער: פון דעם וואָס דער זהר ברענגט ביידע זאַכן בחדא מחתא איז פאַרשטאַנדיק, אַז זיי האָבן אַ צוזאַמענהאַנג צווישן זיך – אַז דאָס גופא וואָס עס האָט זיך דעמאָלט אָנגעהויבן אַ נייע התגלות אין חכמת התורה (אַלס הכנה צו ימות המשיח) איז "גורם" התפּתחות פון חכמות העולם – דאַרף מען פאַרשטיין: אין וואָס באַשטייט דער קישור צווישן זיי, וויבאַלד אַז חכמות העולם זיינען אָן אַן ערך נידעריקער (לתתא) פון חכמת התורה14 (לעילא) ובפרט פּנימיות התורה?

Why Knowledge Was Imparted to Man

The explanation of the above concepts revolves around two fundamental axioms:

a) that the entire world and everything it contains was created “for the sake of the Torah and for the sake of the Jewish people,”23 and

b) that “everything that the Holy One, blessed be He, created in His world, He created solely for His glory.”24

Combining these two truths leads to the understanding that the ultimate intent of everything that G‑d created is that it be used by the Jewish people in their service of G‑d. This twofold axiom applies not only to individual created beings but also to secular knowledge.25 The Divine intent in the radical advances that secular knowledge has undergone is (to borrow the wording of Tanya)26 “that it be used for the service of G‑d or His Torah.”

ב

די גאַנצע וועלט, מיט אַלץ וואָס געפינט זיך אין איר, איז באַשאַפן געוואָרן "בשביל התורה ובשביל ישראל"15 וכל מה שברא הקב״ה בעולמו לא בראו אלא לכבודו*טו – איז פון דעם פאַרשטאַנדיק, אַז דער תכלית ושלימות הכוונה פון יעדער באַשאַפענער זאַך איז אין דעם וואָס זי ווערט אויסגענוצט, דורך אידן, אין עבודת ה׳.

און אַזוי איז עס אויך בנוגע צו די חכמות העולם16, אַז די כוונה אין דער התפּתחות פון די חכמות העולם איז (בלשון התניא17) "להשתמש בהן לעבודת ה׳ או לתורתו".

{Nevertheless, not every person is capable of such an undertaking.27 The Alter Rebbe continues in Tanya that “This is the reason why Rambam, Ramban, and others like them occupied themselves in secular wisdom.”The implication is that such an endeavor is relevant solely to unique individuals comparable in stature to those cited. When others of a lesser caliber involve themselves in secular knowledge, then – on the contrary – they “enclothe the powers of wisdom, understanding, and knowledge possessed by their G‑dly souls in impurity.”}28

[וויבאַלד אָבער אַז לאו כל מוחא סביל דא, און ווי דער אַלטער רבי איז דאָרט מסיים "וזהו טעמו של הרמב״ם והרמב״ן ז"ל וסיעתן שעסקו בהן" איז דעריבער, איז עס שייך נאָר צו יחידי סגולה מסוג הנ״ל, און דער וואָס איז ניט שייך דערצו, איז עס, אדרבה, "מלביש ומטמא בחי׳ חב״ד שבנפשו האלקית"18].

A Necessary Caveat

Before proceeding, further clarification is called for: It is obvious that the possibility of using secular knowledge for holy purposes bears no connection to the issue of whether young men and women should attend college, university, or similar institutions of secular learning. Attending such institutions violates a severe prohibition and is fraught with danger (and “danger is more grievous than a prohibition”).29 For the entire worldview that presently prevails in such institutions is permeated and dominated by the denial of G‑d’s providence and by the belief that there is no entity or power that can influence or affect the “natural order” and its rules. Such a worldview is accepted as a given and constitutes the underpinnings of the entire course of study in such institutions. The curriculum in the overwhelming majority of such schools includes the study of heresy, belief in other deities,30 and the like.

ג

דערביי מוז מען באוואָרענען, כאָטש, אייגענטליך, איז עס זעלבסטפאַרשטענדליך: כהנ״ל האָט קיין שייכות ניט צו דער פראַגע פון לערנען אין קאַלעדזש אָדער אוניווערסיטעט וכיו״ב, וואָס דאָרט איז דער איסור חמור וסכנה (וחמירא סכנתא מאיסורא*יח) – וואָס דער גאַנצער אויר והשקפה פון די דל״ת אמות (אין די מוסדות בדורותנו אלה) דורכגענומען מיט כפירה בהשגחה פרטית פון דעם אויבערשטן, ניטאָ קיין זאַך אָדער כח וואָס קען זיך אַריינמישן אין הנהגות העולם וחוקיו (ביז אַז דאָס ווערט אָנגענומען אַלס אַ זעלבסטפאַרשטענדליכקייט (וואָס אין צריכה ראי׳) און אַלס אַ יסוד צום גאַנצן שטודירן, וועלכן מען דאַרף גאָרניט דערמאָנען בפירוש) – אין דעם גרעסטן טייל פון זיי ווערן געלערנט לימודי מינות, אמונות עבודה זרה19 וכו'.

Additionally, in most, indeed in almost all of these institutions, shame knows no bounds and modesty is unheard of. One who conducts himself or herself modestly is mocked. The more one flaunts acceptable norms, the more laudable he is considered.

וברובם ככולם – זיינען ניטאָ גדרי הבושה וצניעות, ביז אַז מען איז מלעיג און מ׳פּראַוועט ליצנות פון די וואָס רעכענען זיך דערמיט, ואדרבה כל הפּרוץ יותר – נעלה יותר וכו'.

The appalling situation on the campuses, most conspicuously in the dormitories and recreational areas, is public knowledge; there is no need to elaborate on the alarming nature of the matter.

וכמפורסם דער מצב האיום בזה אין די קעמפּוסעס, דאָרמיטאָריס, מקומות הטיול וכו' – ואין להאריך בדבר המבהיל בכלל, און במדה האיומה כנ״ל בפרט.

A person should not comfort himself by rationalizing that these things will not affect him, that he or she will surely be able to successfully withstand the challenge. There is an obvious rebuttal to such a claim: Even a completely righteous individual who has lived 120 years must, when beginning the very last day of his life, before his daily prayers, request of G‑d,31 “Do not confront me with challenge.” These concepts can of course be elaborated upon, but here is not the appropriate place.

די "טענה" המפורסמת אַז עם (אָדער זי) וועט עס ניט שאַטן און ער וועט ביישטיין דעם נסיון א.ז.וו. – איז אויך מפורסם דער איינפאַכער ענטפער, אַז אַ צדיק גמור אפילו דעם לעצטן טאָג פון זיין 120־טן יאָר לעבן עלי אדמות ובתחלת היום און פאַר זיינע תפלות בעט דעם אויבערשטן "אל תביאנו לידי נסיון"*יט. ויש להאריך כו״כ ואכ״מ.

Enabling the Awareness of G‑d

Returning to our point of initial focus: It is evident from the fact that the Zohar links the development of secular knowledge to the preparations for “entering the seventh millennium” that the benefit that such knowledge brings to one’s Divine service is expressed in a matter that itself prepares us and the entire world for the novel developments that will characterize the era of Mashiach.

ד

וויבאַלד אַז דער זהר פאַרבינדט די התפּתחות פון די חכמות העולם מיט דער הכנה "לאעלא בשביעאה", איז מובן, אַז די תועלת פון אָט די חכמות אין עבודת ה׳ דריקט זיך אויס אין אַן ענין וואָס איז אַ הכנה פון דעם אויפטו וואָס וועט זיין בימות המשיח.

One of the fundamental developments to come about in the era of Mashiach is the fulfillment of the prophecy,32 “The glory of G‑d will be revealed, and all flesh will see together that the mouth of G‑d has spoken.” The prophecy is twofold: Not only will the revelation of G‑dliness follow the motif implied by “the world will be filled with the knowledge of G‑d,” but also the motif implied by the words “all flesh will see.” Even physical flesh – as it exists as a material entity – will see that “the mouth of G‑d has spoken,” i.e., that all existence is continuously being brought into being and maintained by G‑d’s word.33

פון די ענינים עיקריים, וואָס וועלן זיך אויפטאָן בימות המשיח, איז דער יעוד20 "ונגלה כבוד ה׳ וראו כל בשר יחדיו כי פּי ה׳ דבר", דהיינו, אַז דער גילוי אלקות דלעתיד וועט זיין ניט נאָר אין אַן אופן, כנ״ל, פון "מלאה הארץ דעה את ה׳ גו׳", נאָר אויך אין אַן אופן פון "וראו כל בשר", אַז דער בשר הגשמי וועט זען דעם "פּי ה׳ דבר";

In other words, not only will all mankind perceive G‑dliness with “the eye of the mind,” i.e., with our spiritual perception, but rather – as the Mitteler Rebbe explains at length34 – we will see G‑dliness with our physical eyes. Moreover, the verse does not state “the eyes of all flesh will see” – as we say in our prayers “May our eyes behold…”35 – but rather thatall flesh will see,” implying that physical flesh itself will perceive G‑d’s word.

ד.ה. עס וועט זיין ניט בלויז אַ ראי׳ "בעין השכל הרוחני", נאָר אויך (ווי דער מיטעלער רבי איז מאריך) אַ "ראי׳ גשמית בעין הגשמי"; און נאָכמער: פון דעם וואָס עס שטייט ״וראו כל בשר״ – ניט "וראו כל עיני בשר" [ע״ד "ותחזינה עינינו״21] – איז משמע, אַז ניט נאָר דער "עין הגשמי", נאָר אויך דער בשר הגשמי גופא וועט דערזען "כי פי ה׳ דבר".

On this basis, we can appreciate why the flourishing of secular knowledge is linked to preparing “to enter the seventh millennium.” Utilizing secular knowledge “for the service of G‑d or His Torah” is a preparation for all flesh to actually see and perceive G‑dliness in their service of Him, through replicating this concept in microcosm.

און דאָס איז די שייכות צווישן דער התפּתחות פון די חכמות העולם מיט דער הכנה ״לאעלא בשביעאה״ – ווייל דאָס וואָס מ׳נוצט אויס די חכמות העולם "לעבודת ה׳ או לתורתו", העלפט אַרויס אינעם מכין זיין זיך צו אַ "מעין" פון ״וראו כל בשר״ – אַ ראי׳ גשמית ומוחשית – אין עניני עבודת ה׳.

A Takeaway from Radio

An example that aptly illustrates the above concept: One of the forces of “nature” that has existed ever since the time of Creation – although mankind was not yet aware of its existence – but that has since been recognized and developed over the last decades,36 enables the voice of a person speaking in one place to be immediately heard in distant places – indeed, to the very ends of the earth and even on the moon, i.e., via the telephone, and to an even greater degree via the radio.37 More recently it has become possible not only to hear a person’s voice but to also see him and all his actions.

ה

אַ דוגמא לדבר: איינער פון די "טבע״־כוחות, וואָס איז (געווען מששת ימי בראשית בכל תקפו – אָבער מענטשן האָבן ניט געוואוסט פון עם, און ער איז) אַנטדעקט און אַנטוויקלט געוואָרן אין די לעצטע יאָרן, איז דער וואָס דערמעגלעכט, אַז דער קול פון אַ מענטשן וואָס רעדט אין אַ באַשטימטן אָרט זאָל תיכף ומיד דערהערט ווערן בריחוק מקום, ביז אין קצוי ארץ לבנה וכו׳ [דורך אַ "טעלעפאָן" אָדער, נאָכמער22, דורך "ראַדיאָ"]

און אַזוי, לעצטנס, אויך: זען עם וכל תנועותיו וכו'.

This breakthrough in natural science – the discovery that it is possible to hear a person’s every word and to see him instantaneously throughout the entire universe – provides one with a way of grasping and even visualizing how there is “an Eye that sees and an Ear that hears,”38observing everything he does. If physical eyes and ears are capable – thanks to the advances in communications and technology – of instantaneously seeing and hearing what goes on across the globe, how much more so can we understand how our actions and words are seen and heard by “the Eyes and Ears” Above, as the Psalmist declares:39 “Shall He Who implants the ear not hear? Shall He Who forms the eye not see?” And for G‑d, there are no limits whatsoever. It can thus be understood that everything that a person does, even in the most secret of places, is instantaneously perceived by “the Eye that sees and the Ear that hears.” Consequently, one can appreciate that “all your deeds are inscribed in a book.”

און דער אויפטו אין וועלט – די מעגלעכקייט צו הערן כל הגה והגה פון אַ מענטשן, באותו רגע ממש, בכל קצוי תבל און זעען עם וכו׳ גיט אַ ציור מוחשי אין דעם ענין פון, להבדיל "עין רואה ואוזן שומעת"23. ואדרבא: מה־דאָך אַז דער "אוזן" שלמטה קען באַלד דערהערן [און עד״ז דער "עין" שלמטה – דורך התפּתחות פון אַן אַנדער כח טבעי – קען דערזען] וואָס ס׳טוט זיך בקצוי תבל – עאכו״כ בנוגע כביכול צו דעם "אוזן" [און "עין"] שלמעלה ("הנוטע אוזן הלא ישמע אם יוצר עין הלא יביט"24), אַז אין דעם זיינען ניטאָ קיינע הגבלות ח״ו; און דאָס אַלץ וואָס אַ מענטש טוט, אפילו בחדרי חדרים, איז – באותו רגע ממש – דער "עין רואה ואוזן שומעת (ובמילא) וכל מעשיך בספר נכתבים".

Since a person has an almost tangible example of this concept that he can see and relate to40 when meditating on how “G‑d is standing over him… and observing him and examining his inner parts and heart to see whether he is serving Him properly,”41 his understanding will not merely be of an abstract and intellectual nature, (which does not necessarily motivate a person to implement comprehensive change,) but will be appreciated and felt concretely.42When the person identifies with the idea and can picture it in his mind’s eye, it impacts his emotions – and even his thoughts, speech, and actions – to a far greater degree.

און וויבאַלד אַז ביי אים איז דאָ אַ דוגמא מוחשית25 אין דעם ענין, וועט די התבוננות זיינע, אינעם ענין פון "והנה ה׳ נצב עליו כו׳ ומביט עליו ובוחן כליות ולב אם עובדו כראוי"26, זיין ניט נאָר בדרך השגה פון אַ שכל עיוני [וואָס ניט אַלעמאָל האָט עס אַ פולע ווירקונג אויף אַ מענטשן], נאָר אין אַן אופן וואָס איז נעענטער צו די הרגשים גשמיים דהאדם און במילא מער פּועל27 זיין אויף זיינע מדות שבלב ביז אויף מחשבה דבור ומעשה.

Solely for Spiritual Purposes

In an ultimate sense, as stated above,43 every entity in the world was brought into being by G‑d “for the sake of the Torah and for the sake of the Jewish people.” Nevertheless, our Sages specify certain entities that were brought into being solely for a purpose explicitly associated with the Torah and its mitzvos. For example, our Sages state:44 “The world was not worthy of using gold. If so, why was gold created? For the sake of the Sanctuary and for the sake of the Beis HaMikdash.”

ו

הגם אז אַלע עניני העולם זיינען באַשאַפן געוואָרן "בשביל התורה ובשביל ישראל", פונדעסטוועגן געפינען מיר, אַז חז״ל טיילן אויס געוויסע זאַכן דורך מדגיש זיין, אַז זיי זיינען באַשאַפן געוואָרן נאָר צוליב זייער נוצן אויף אַ באַשטימטן ענין פון תומ״צ; ולדוגמא: "לא הי׳ העולם ראוי להשתמש בזהב ולמה נברא בשביל המשכן ובשביל ביהמ״ק"28.

There is a difference between the aforementioned entities and all other created beings: True, all other created beings were also created “for the sake of the Torah and for the sake of the Jewish people.” Nevertheless, the objective of their creation can also be fulfilled indirectly through utilizing them for worldly matters, i.e., for matters not directly associated with the Torah and its mitzvos. Only afterwards will the fulfillment of their purpose become manifest, because the particular worldly matter will bring about a benefit in the service of G‑d.45

דער חילוק צווישן די אויסגעטיילטע זאַכן און אַלע אַנדערע באַשאַפענע זאַכן איז: ביי די אַנדערע עניני הבריאה, הגם אַז אויך זיי זיינען באַשאַפן געוואָרן נאָר "בשביל התורה ובשביל ישראל", קען אָבער כוונת בריאתם דורכגעפירט ווערן אויך ווען מען נוצט זיי לפּועל אויף עניני העולם (אויף דברי רשות כו׳), נאָר וואָס פון דעם גופא נעמט מען ארויס (שפּעטער) אַ תועלת אין עבודת ה׳.

However, gold, for example, is different. Since “the world was not worthy of using gold,” when it is used for material matters it has been debased, as it were, being that the entire reason for its creation is that it be used for the Sanctuary and for the Beis HaMikdash. {It is only because man was granted free choice that G‑d created gold in a manner that the option exists for him to use it for purposes other than the Sanctuary and the Beis HaMikdash.}46

דאַקעגן ביי "זהב" לדוגמא, ווערט געזאָגט אַז "לא הי׳ העולם ראוי להשתמש בזהב", אַז דאָס נוצן "זהב" אויף וועלטלעכע הצטרכות׳ן איז אַ ירידה פאַר דעם זהב – ווייל דער גאַנצער טעם פון זיין באַשאַפן ווערן איז נאָר מ׳זאָל עס נוצן דורכאויס אויף צרכי המשכן והמקדש [עס איז מערניט וואָס היות אַז עס דאַרף זיין בחירה חפשית פון אַ מענטשן, דעריבער, האָט דער אויבערשטער באַשאַפן דעם זהב אין אַן אופן אַז מ׳קען עס נוצן29 אויך ניט "בשביל המשכן ובשביל ביהמ״ק"].

To apply these concepts to the Zohar’s statement quoted initially: The fact that the Zohar links the flourishing of secular knowledge to the revelation of pnimiyus haTorah and to “entering the seventh millennium” indicates that the entire intent of the breakthroughs in secular knowledge47is to augment the revelation of the Torah as a whole, and pnimiyus haTorah in particular. {Utilizing the benefit of this wisdom for other additional purposes was made possible only because man was granted free choice, as explained above.}

און אַזוי איז עס אויך בנוגע לעניננו: וויבאַלד אַז דער זהר פאַרבינדט די התפּתחות פון חכמות העולם מיט דער התגלות פון (פּנימיות) התורה און מיט "לאעלא בשביעאה" – איז דאָס גופא אַ באַווייז, אַז דאָס איז די גאַנצע כוונה30 פון זייער התפּתחות [דאָס וואָס מ׳קען נוצן די תועלת פון די חכמות אויף אַנדערע ענינים, איז עס נאָר מצד דעם טעם פון בחירה חפשית, כנ״ל].

The fact that a benefit to the service of G‑d can be derived from secular knowledge (as explained above)48 does not express the true Divine intent in the development and flourishing of this knowledge, (for such benefits involve worldly matters; it is only that these worldly matters lead to a certain benefit in Divine service.)

ד.ה. אַז מיט דעם אַליין, וואָס מ׳קען פון די חכמות העולם אַרויסקריגן אַ תועלת אין עבודת ה׳ (ע״ד הנ״ל סעיף ד׳) פירט זיך נאָך ניט אויס דער אמת׳ער תכלית פון זייער התפּתחות (ווייל דערמיט זיינען זיי אַליין ניט מער ווי אַן ענין פון רשות (עולם) פון וועלכן מ׳באַקומט אַ געוויסע תועלת אין עניני עבודת ה׳).

The ultimate intent of the development and flourishing of secular knowledge is that the knowledge itself be utilized for enhancing the observance of the Torah and its mitzvos. Moreover, since the Zohar links the development and flourishing of this knowledge to the era in which the revelation of pnimiyus haTorah simultaneously flourished, it follows that the fundamental intent is to utilize the development of secular knowledge as a means of revealing and disseminating pnimiyus haTorah.

די אמיתית הכוונה פון זייער התפתחות איז, ווען מ׳נוצט די חכמות העולם עצמן פאַר אַן ענין פון תומ״צ; און נאָכמער: וויבאַלד דער זהר איז מקשר זייער התפתחות מיט דעם זמן התגלות פון פּנימיות התורה, דאַרף מען זאָגן, אַז דער עיקר המכוון איז צו נוצן זיי פאַר דער התגלות און הפצה פון פּנימיות התורה.

A World Encompassed by Divine Truth

As mentioned above,49 the novel development that is to occur during the era of Mashiach is reflected in two prophecies: that “the world will be filled with the knowledge of G‑d as the waters cover the ocean bed,” and that this novel revelation will follow the motif of “all flesh will see together.” These two thrusts are reflected in the novel accomplishment and in the intent of using secular knowledge for the dissemination of pnimiyus haTorah, which is a foretaste of the teachings of Mashiach. For in doing so, the revelation of pnimiyus haTorah lays the groundwork for the teachings of Mashiach, providing a foretaste of the fulfillment of the prophecies that “the world will be filled with the knowledge of G‑d as the waters cover the ocean bed” and that “all flesh will see together.”

ז

ווי גערעדט פריער (סעיף ד'), באַשטייט אַ חידוש וואָס וועט זיך אויפטאָן בימות המשיח, אין צוויי ענינים: "מלאה הארץ דעה את ה׳ כמים לים מכסים", און דאָס גופא אין אַן אופן פון "וראו כל בשר גו׳"; און כעין זה איז אויך דער אויפטו און מכוון אין נוצן די חכמות העולם אויף דער הפצה פון, להבדיל, פּנימיות התורה (וואָס איז כנ״ל אַ ״מעין״ פון תורתו של משיח) – ווייל דורכדעם איז דער גילוי פון פּנימיות התורה אַלס הכנה צו תורתו של משיח אין אַן אופן (עכ״פּ אַ "מעין") פון די צוויי ענינים הנ״ל ("מלאה הארץ גו' ", "וראו כל בשר גו' ").

By way of example: When the radio is used to disseminate pnimiyus haTorah, the concept in pnimiyus haTorah being conveyed is actually being heard throughout the farthest reaches of the world. Moreover, this enables the teachings of Chassidus being transmitted on the radio to encompass the entire world, including even places where there is no receiver to actually pick up the sounds being transmitted via the radio waves. For as is well known, radio waves transmit the teacher’s voice throughout the entire world, not merely in potentia but rather in actual fact. Radio waves diffuse throughout the world; were one to have a powerful-enough receiver, the voice could be heard anywhere. However, the receiver, as its name implies, only has the ability to receive the radio waves and transform them into the sound of the original voice; it does not create a new voice.

אַ דוגמא לדבר: בשעת מען נוצט אַ "ראַדיאָ" אויף צו פאַרשפּרייטן פּנימיות התורה, ווערט דורכדעם געהערט דער געלערנטער ענין פון פּנימיות התורה – בגשמיות, און בכל קצוי תבל;

און נאָכמער: די דברי חסידות וואָס ווערן געלערנט אויף "ראַדיאָ" נעמען דורך די גאַנצע וועלט, אפילו אין אַן אָרט וואו ס׳איז ניטאָ קיין ראַדיאָ־כלי אויפצונעמען דעם קול (ווי ס׳איז ידוע, אַז דער קול איז זיך מתפּשט אומעטום, בכל קצוי תבל, און ניט נאָר בכח נאָר אויך בפּועל – די אויפנאַם־כלי איז נאָר בכח צו אויפכאַפּן דעם קול און אים צו ענדערן אויף פאַרשידענע אופנים, אָבער ניט צו מחדש זיין אַ קול).

Thus, utilizing secular knowledge to disseminate pnimiyus haTorah reflects how and serves as a foretaste for:

a) “the world will be filled with the knowledge of G‑d as the waters cover the ocean bed,” for the teachings of pnimiyus haTorah are being heard throughout the world, in every place; and how

b) “all flesh will see together,” for in actual fact, the voice of the person who is teaching pnimiyus haTorah is heard instantaneously and simultaneously by all.

קומט אויס, אַז דורכן נוצן די חכמות העולם אויף הפצת פּנימיות התורה איז דאָ אַ מעין פון: (א) "מלאה הארץ דעה את ה׳ גו״׳ – אָן קיינע הגבלות, בכל מקום ומקום. (ב) אין אַן אופן פון "וראו כל בשר גו׳״ – דער קול ווערט געהערט בגשמיות באותו רגע ממש.

Achdus and Einstein

A further point: Radio waves are merely an example that demonstrates how secular knowledge can be utilized to disseminate pnimiyus haTorah, i.e., how it serves as an intermediary for another purpose – for propagating the Torah and its mitzvos. However, it does not exemplify how secular knowledge is connected to holiness in and of itself. The true unity between secular knowledge and the Torah is expressed when the former itself demonstrates the truths of pnimiyus haTorah.50

ח

דער ענין הנ״ל איז אָבער אויך נאָר וואָס מ׳נוצט אויס די חכמות העולם אויף אַ צווייטער זאַך – אויף אן ענין פון תומ״צ, אָבער אין די חכמות מצד עצמן זעט זיך ניט אָן קיין שייכות צו קדושה; די אמת׳ע פאַראייניקונג צווישן חכמות העולם מיט תורה איז, אַז אין די חכמות העולם גופא דערזעט מען ענינים פון פנימיות התורה31.

To cite an example of a fundamental concept in physics that illustrates this point: Pnimiyus haTorah reveals that G‑d’s simple unity (achdus hapeshutah)51encompasses this material world. Despite the existence of a multitude of created beings, that multiplicity does not pose a contradiction to G‑d’s simple Oneness.52 On the contrary, as explained in many sources,53 this very multiplicity stems from that selfsame oneness.

איינער פון די ענינים עיקריים וואו מ׳זעט עס במוחש: פּנימיות התורה קומט צו מגלה זיין די אחדות הפּשוטה32 פון אויבערשטן אין וועלט, אַז ניט קוקנדיק וואָס עס זיינען פאַראַן אַ ריבוי נבראים איז דער ריבוי ניט קיין סתירה צו דער אחדות הפּשוטה של הקב״ה33, ווייל, אדרבה, דער ריבוי גופא נעמט זיך דוקא מצד דער אחדות הפּשוטה פון אלקות, ווי ס׳ווערט ערקלערט בכמה מקומות34.

Since the true existence of the world is G‑d’s simple Oneness, it follows that such oneness is reflected in the existence of the world itself; i.e., the inner dimension of the world itself is characterized by oneness.

וויבאַלד די אמת׳ע מציאות פון וועלט איז די אחדות הפּשוטה פון אלקות, דערפאַר דריקט זיך אויס אָט די אחדות אויך אין דער מציאות פון וועלט גופא, אַז אין וועלט גופא איז דאָ דער ענין ה״אחדות".

This concept – that the unity that pervades the world, which from the standpoint of its inner dimension, is a reflection of G‑d’s simple Oneness – is being progressively revealed to an ever greater extent as secular knowledge develops and flourishes.

און דער ענין – די אחדות וואָס איז פאַראַן אין וועלט (וואָס בפּנימיותה איז עס די אחדות הפּשוטה פון אלקות) – ווערט מער און מער נתגלה מיט דער התפתחות פון חכמות העולם:

In the not-so-distant past it was believed that each of the world’s “natural forces” is an independent entity unto itself and that all physical matter is made up of various discrete elements. However, with the progressive development of secular knowledge, there has been a realization that the multiplicity and diverseness among the elements are only external. As one becomes increasingly aware of the manner in which these seemingly discrete elements combine and how they contract and expand, he comes to appreciate that the existence of the world and all it contains constitutes a dynamic unity between two components: mass and energy.

{True oneness exists only within – and as a result of – G‑dliness.54 Therefore, the manner in which created beings can reflect oneness is that their existence entails a unity of two components: mass and energy.}55

אַמאָל האָט מען געמיינט, אַז יעדערער פון די טבע־כוחות איז אַ כח נפרד בפ״ע, און אַז דער חומר פון יעדער מציאות אין וועלט איז צונויפגעשטעלט פון מערערע פאַרשידענע יסודות (עלעמענטן); אָבער וואָס מער עס שטייגט די אַנטוויקלונג פון די חכמות העולם, אַלץ מער קומט מען צו דער הכרה אַז אָט דער ריבוי און פּירוד אין באַשטאַנד פון די יסודות איז נאָר אַן ענין חיצוני, דער אופן הצירוף פון חלקים, צמצום והתפשטות שלהם וכו' און מ׳איז אַלץ מער ממעט זייער סכום – ביז צו אַנערקענען אַז די נקודת המציאות פון וועלט באַשטייט פון דער פאַראייניקונג פון די צוויי ענינים כמות און איכות (חומר נושא הכח און דער כח) [אחדות הפשוטה איז אין (און מצד) אלקות35 – און דעריבער באַשטייט די מציאות פון נברא, מצד עצמו, פון דער התאחדות פון צוויי פרטים – כמות און איכות36].

The above explanation reflects the link between the flourishing of secular knowledge and the revelation of pnimiyus haTorah, a connection necessary “to prepare the world to enter the seventh millennium.”56

און דאָס איז דער קשר צווישן דער התפתחות פון חכמות העולם מיט דער התגלות פון, להבדיל, פנימיות התורה, אַלס אַ הכנה צו "יתתקן עלמא לאעלא בשביעאה"37:

The revelation of pnimiyus haTorah engenders57 the development of secular knowledge58 because in this way, pnimiyus haTorah, the foretaste of Mashiach’s teachings (which will reveal G‑d’s Oneness in the world), provides at least a preview of the fulfillment of the prophecy “all flesh will see,” that the world as it exists in its own context will become a medium for G‑d’s Oneness. The world itself demonstrates the concept of unity, making possible the realization that in truth, the unity in the world is nothing other than an expression of G‑d’s simple Oneness59 (as revealed in pnimiyus haTorah). And it is precisely knowledge of this nature that “prepares the world to enter the seventh millennium.” May this take place in the immediate future.

דער גילוי פון פנימיות התורה ברענגט ממילא38 אויך די התפתחות פון חכמות העולם, ווייל דורכדעם39 איז דער "מעין" פון תורתו של משיח (וואָס איז מגלה אחדותו של הקב״ה אין וועלט) אין אַן אופן (עכ״פ) פון אַ "מעין" פון ״וראו כל בשר גו׳״ – אַז וועלט גופא ווערט אַ "כלי" צו אחדות ה׳, מען זעט דעם ענין ה״אחדות" אין וועלט גופא,

וואָס דאַן כאַפּט מען זיך אַז אין אמת׳ן איז די אחדות ניט עפּעס אַנדערש ווי די אחדות הפשוטה פון אלקות40 (וואָס ווערט נתגלה אין פנימיות התורה),

וואָס דורך דעם ווערט "יתתקן עלמא לאעלא בשביעאה", בקרוב ממש.

Likkutei Sichos, Volume 15, p. 42ff. (Adapted from the sichos delivered on Shabbos Parshas Mikeitz, 5726 [1965]; on Shabbos Parshas Mishpatim, 5726 [1966]; on 4 Marcheshvan, 5737 [1976]; and on 28 Adar, 5737 [1977])

(משיחות ש״פ מקץ וש״פ משפטים תשכ״ו, ד' מרחשון וכ״ח אדר, תשל״ז)